NAU excursie Biënale Venetië 2026

Vroeg in de ochtend spatte het water tegen de boot, een soort waterbus in Venetie. Met mijn tijdelijke 5 huisgenoten  vertrokken we van de kade bij Giardini della Biennale en vaarden naar het schiereiland Punta della Dogana om onder ander de tentoonstelling van Lorna Simpson te zien. De prachtige paleisjes langs de kades van diverse eilanden riep de vraag op  hoe Venetie was ontstaan in deze laguna van de Adriatische zee. Niet vanwege het zout wat een mooi export produkt werd. Ook niet vanwege de militaire ligging. Dat kwam allemaal later. Wat zegt  ‘AI’ dan? “Oorspronkelijk, in de oudheid, werd de Lagune van Venetië  bewoond door de Veneti, een Gallische stam die uit Bretagne kwam. Later in de 4^de en 5^de eeuw na Christus vestigden steeds meer Romeinen zich op de eilandjes van Venetië. Zij waren op de vlucht voor invallen van Barbaarse stammen die Italië regelmatig binnenvielen.”  Venetie als vluchtelingenkamp waar een grote rijkdom uit voort is gevloeid. Op hoeveel eilandjes is  Venetie gebouwd? vroegen we AI. 118 eilandjes en we kregen cadeau dat het in 412 was gesticht. Toen kwamen we aan op Punta della Dogana. Frans raadde ons aan om nog even op de punt te gaan staan van het eiland met in onze rug het grote handelspakhuis wat nu museum is. Die punt bracht wind, klotsend water, uitzicht op de stad van rood daken langs zwart water met stenen bruggetjes. Het bracht  de verbeelding van al die eeuwen van handel, rijkdom en verval, carnaval, liefdes, dood en veel zout. Dat allemaal op 1 dag treinreizen vanaf Hilversum. Hoe kon ik dit niet hebben geweten. Maar nu gaan we toch echt naar Lorna Simpson.

Wat een prachtige tentoonstelling van Lorna Simpson. Op meters hoge kleiplaten had ze zwarte foto’s afgedrukt en daarover heen geschilderd waardoor het direct ‘echt’ werd. Vooral haar grote donker zwart blauwe werken spraken erg aan. “With or without language, someone stands at the edge of the dark and lights a fire”, zegt Lorna Simpson. Dat heeft ze hier gedaan. Ze was van oorsprong fotografe die opgroeide in de zwarte gemeenschap van USA. Haar referentiepunten kwamen vooral uit magazines voor zwarte vrouwen, zoals the Ebony, zoals wij de Margriet of Libelle kennen. Een grote pilaar opgebouwd uit Ebony staat bij binnenkomst in de zaal. Voor haar is dit een totempaal omdat de Ebony vormend is geweest voor haar ontwikkeling in het denken. Het bood haar een lens op Americaanse geschiedenis als zwarte vrouw. Ze brengt haar transformatie en emancipatie als vrouw prachtig in beeld. Vroeger via fotos maar op deze tentoonstelling via groot ( 3 meter) uitvergroot werk waarin ze zwart wit fotos bewerkt overwegend met blauw. De afbeeldingen tonen portretten van zwarte vrouwen ( uit bijv t Tijdschrift de Jebony) die ze met blauwe verf bewerkte en afdrukt op kleiplaten. Geregeld zijn de gezichten vervormd. Ze refereert hierin aan fragmentation: “we are fragmented not only in terms of our bodies but in the way we think about ourselves”.

In t zelfde museum was de tentoonstelling van Paulo Nazareth. Een Braziliaanse multi media kunstenaar die blootvoets vanaf Brazilië naar USA liep als eerbetoon aan de slaven. Hij stelde op  simpele, rake en beeldende wijze de slavernij, kolonialisme, racisme  en mensenrechtenschendingen van migratie aan de kaak. Hij eerde bijvoorbeeld met reeks van theedoeken waarop moeder in alle talen stond de moeders. Daarom kon je boven in t gebouw jouw moeder tekenen en ophangen op de Biënnale. Ik had er spijt van dat ik iets te lang koffie had gedronken – hoewel dit ook heel gezellig en fijn was. Maar hierdoor had ik te weinig tijd voor deze tentoonstelling. Online ga ik de catagolus nog bestellen.

In de middag bezochten we Palazzo Grazzi voor de tentoonstelling van Michael Armitage ‘ the promise of change’. Een schitterende overzichtstentoonstelling van een hedendaagse Keniaanse kunstenaar. Hij stelde onderwerpen aan de kaak als migratie, drugsgebruik, armoede maar ook Afrikaanse mythologie. Vanwege zijn goede kunstenaarschap- compositie , kleurgebruik, gelaagdheid, materiaal, kwamen de schilderijen bij mij binnen. Ik kende de pittoreske narratieve kunst uit Soedan van dertig jaar terug en het trof me dat deze Kunstenaar daarop voortborduurde maar op zeer artistieke wijze. Hij gebruikte ook doeken van de baobap boom uit Oostafrika , later Sulawesi, om niet de westerse schildersdoeken te gebruiken. Hij heeft in Nairobi een kunstcentrum opgezet zodat de kinderen op de schouders van de Afrikaanse kunstenaars konden gaan staan. Een werk had dezelfde afmeting als de Guernica van Picasso. Het ging over de migratie via zee. Ik vond het een Guernica van Afrika.

Ten slotte bezochten we de tentoonstelling Helter Skelter in het Prada van Arthur Jafa en Richard Prince. De tentoonstelling was rauw en indringend. De website zegt: “Het is een dialoog tussen de twee belangrijke hedendaagse kunstenaars uit de Verenigde Staten. Ze delen een radicale benadering van het toe-eigenen en manipuleren van beelden uit films, pulpromans, stripboeken, YouTube-video’s, sci-fi-verhalen, platenhoezen, rockbandposters etcetera. Voortbouwend op de Amerikaanse populaire cultuur, leggen de twee kunstenaars de rauwe kanten en misleiding ervan bloot, terwijl ze ook de mythes en perversies overnemen. Jafa denkt na over zijn identiteit als Afro-Amerikaanse man met de missie om zwarte cinema en kunst te versterken. Prince kijkt naar de kritiek op de witte-mannelijkheid en de psyche van de mens in de VS vandaag de dag.”
De tentoonstelling vond ik  eclectisch met indringende beelden. Prachtige foto’s 5 meter uitvergroot over het leven van zwarte mensen in de USA. Of video beelden uit de achterstandswijken in New York of een gospelkerk. Dankzij die veelheid en diversiteit van beelden kon je lekker ronddwalen of  gaan zitten om het op je in te laten werken. Het was voor mij een artistiek maatschappelijk pamflet.
Yvonne Heselmans

We verzamelen ons in het smalle straatje, een kwartier voor de deur opengaat. He, hoi, goed geslapen, waar hebben jullie gegeten, nu al zere voeten, waar is eigenlijk mijn kaartje… en zo schuifelen we met ruim vijftig NAU-ers in een lange rij de schatkamers van de kunst in. Gretig en vol verwachting. Ik met een lijstje op zak van de dingen die ik wilde zien. Om vier uur is daarvan ongeveer de helft gelukt. Maar tegelijkertijd heb ik vier keer zoveel mooie onverwachte kadootjes gekregen. Ach ja, het glas is altijd half vol.

Om de grootste drukte te omzeilen lopen we met een stel mensen gelijk door naar achteren, een goede keus, want hier is het nog prachtig rustig en stil. Als eerste kom ik terecht in het landenpaviljoen van de Verenigde Arabische Emiraten. Het thema is washwasha, wat zoveel als fluisteren betekent. Gefascineerd blijf ik hangen bij een video “the curse” waarin een kind vreest dat zijn gil een vloek over een dorp heeft afgeroepen. Beelden van schrijven (met het bijbehorende geluid van inkt op papier, zingende mensen, kindertekeningen, foto’s, en stukjes film, soms het geluid van een poes die zijn pootje slikt, of andere geluidjes. Mijn blik is door het kijken kinderlijker geworden en dat neem ik de eerstkomende uren mee. De volgende zaal hangt vol met geluidsboxjes waar sprekende mensen te horen zijn, in het geheel is het een kakofonie, maar als je dichterbij komt hoor je menselijke stemmen. het geruis en het individu… samen maken zij het geheel.

Ergens boven stuit ik op vier kasten vol allerhande voorwerpen, ik kan er geen chocola van maken. De brief van de kunstenaar werpt licht op de zaak: wat alle voorwerpen verbindt is het feit dat ze allemaal zoek zijn geraakt, ze hebben hun nummertje verloren in diverse museumcollecties en doen dus niet meer mee. De kunstenaar Gala Poras Kim schrijft de musea aan om hen te wijzen op hoe voorwerpen die in allerlei contexten een betekenis en waarde hadden, nu als oud vuil aan de kant worden geschoven. Wat is de betekenis, of verliezen de voorwerpen misschien wel sowieso hun betekenis. Wat mij raakte was de brief die ze bij een viezig zakdoekje met een handafdruk had geschreven. De afdruk was van een hand van een voorouder, ik geloof azteeks. Het museum waar deze voorouder lag is in vlammen opgegaan. In de brief pleit de kunstenaar voor een herbegrafenis, nu is de voorouder samen met alle andere puin van de brand ergens op een vuilnisbelt is beland. Deze kunst doet je beseffen hoe raar het museale van kunst eigenlijk is, waarnaar kijken als we naar voorwerpen kijken? Aan wie behoort iets toe? Overigens vond ik het een prachtige verzameling spullen, en kon ik er los van de betekenis van de kunstenaar echt van genieten.

De volgende installatie doet dat zeker ook, het is de video van het meest keurige land van Europa, misschien wel van de wereld Luxemburg. Een indringende poepvideo. En hoewel het in eerste instantie redelijk grappig en behoorlijk vies is, gaat het in mijn ogen wel degelijk ergens over. De drol gaat behoorlijk ver en gaat over grenzen, door individuen uit de groep studenten waartegen hij/zie/die (?) praat als lustobjecten toe te spreken. In eerste instantie zijn de toehoorders welwillend, maar langzaam maar zeker wordt het uitermate ongepast en ongemakkelijk, en bovendien erg plastisch, overal komen geluiden, slijm, poep en knappende bubbels uit.

Na uren van omzwervingen, verrassingen en verbazingen, soms te grote drukte qua mensen en aantal werken, af en toe een goeie koffie om nieuwe energie op te doen was mijn hoofd rond half vier overvol. Even een heerlijk dutje op het gras onder de grote bomen bij het Italiaanse paviljoen. Langzaam verzamelden de NAU-ers zich, en om vier uur zaten we in een grote kring bij elkaar. Een bijzonder moment, dat me aan de middelbare school deed denken, waar we ook vaak in de tuin rond de school verzamelden. 

Het was leuk om van elkaar te horen welke dingen ieder had gezien, wat mooi was, en waarom bepaalde dingen aanspraken. Op het moment dat Guda vroeg wie er een verslag wilde schrijven, zat er net een mug die ik flapperend met mijn hand wegjaagde, vandaar dit verslag 🙂

Voor mij was de gouden tip van de ontmoeting op het gras om het paviljoen van India nog te gaan bekijken, dat ik om een of andere reden gemist had. Een prachtige afsluiting met als thema “Remembering Home”. Een heel huis inclusief wenteltrappen van kant, een nest van bamboe, wonderschone bloemen en bladeren, een herinnering aan uitgedroogde aarde. Op het net zijn vele prachtige foto’s hiervan te vinden. Ik beperk me tot twee impressies. Schoonheid en betekenis vielen hier volkomen samen. Een waardige afsluiting van een prachtige dag.
Marjet van Houten

Een reis van land naar land
Vanochtend startten Marjon en ik bij het paviljoen van Zwitserland. Dat sprak me niet per se aan omdat ik me moest verdiepen in kleine tekstjes en onderwerpjes en kleine tekeningetjes en van alles en nog wat en dat was me net iets te snel. We hadden namelijk de hele ochtend zitten niksen in onze B&B en waren daarna lekker met de boot naar de Gardini gevaren. 
Onze B&B ligt vlakbij de Rialto brug dus dat was een eind lopen en daar hadden we niet zo’n zin in. Dus direct na Zwitserland door naar Finland waar het groot en ruim was met een enorme boomstam in het midden met verwijzingen naar mythologie en het bos maar het interessantst vond ik de in elkaar genaaide reeks mannen die aan hun hoofden en armen aan elkaar genaaid waren zodat het een grote persoon werd van een stuk of misschien wel 15 of 20 lijven die in een khaki pak zaten. De handen en de voeten reikten naar boven.

Amerika 
Daarna naar het paviljoen van Amerika met glanzende gloeiende beelden die verwezen naar de natuur en naar de bergen naar de bossen naar de bomen het landschap van Amerika. Ik liep er snel doorheen omdat ik niet begrijp hoe een Amerikaanse kunstenaar alleen maar kan kletsen over hoe mooi de natuur in Amerika is en dan weglaten dat iemand jouw hele verzorgingsstaat omver kegelt, de rechtsstaat kapotmaakt, mensen wegjaagt waardoor het land op slot gaat, dat je alleen maar kan zegt: “Oh, wat hebben we toch mooie bossen en bergen”. 

Nederland
Daarna zijn we even zoekende geweest. Prachtig om te wandelen door de Giardini, we hebben een beetje rondgekeken, gezocht naar het Nederlandse paviljoen. Het was namelijk bijna 1 uur. Marjon wilde niet mee. Een jong mens schreeuwde het uit dat we moeten glimlachen dat we gelukkig moeten zijn dat we onszelf moeten helpen dat we moeten schilderen schilderen schilderen ook al is het een fucking landschap en dat we gewoon moeten blij zijn en dat allemaal in een opgesloten ruimte.  Mijn hoofd explodeerde. We hebben onszelf opgesloten in fort Europa waarin wij individueel gelukkig moeten zijn en waar we mensen wegjagen en mensen de toegang ontzeggen en dat we in onze westerse weldaad alleen hoeven zorgen dat we zelf blij zijn. En dat allemaal schreeuwde ze uit met een diepe grove boze stem.

Centrale paviljoen
Daarna naar het centrale paviljoen waar ik hele snelle ronde deed. Marjon had het al wat uitgebreider bekeken. Die was er blij van geworden: veel papier. Ik was onder de indruk van de Palestijnse kunstenaar Maar Hannes Joha.

Tsjechoslowakije
Daarna Tsjechoslowakije daar was een film van een man met een varkensneus die grapjes maakte met het publiek.

Frankrijk
vervolgens naar het paviljoen van Frankrijk waarvan ik alleen maar kan zeggen: precieus, mooi en fijnzinnig, mooie kleurtjes netjes geborduurde lijntjes. 

Korea
Daarna naar het paviljoen van Korea waar een wand van doorzichtige rondjes door de ruimte meanderde waarin een atelier was gevestigd waar iemand aan het werk was. Toen ik de wand aanraakte, kreeg ik op m’n kop van Marjon omdat het namelijk kunst was. 

Duitsland
De Duitsers kunnen d’r wat: in hun paviljoen paren ze politieke statements en maatschappelijke issues aan esthetiek. 

Canada
De waterlelies van Canada zien d’r uit als borden pap, maar we hebben het gevoel dat we niet helemaal doorzien wat er gebeurd is met die waterlelies die vanuit Key Gardens naar het Canadese paviljoen zijn getransporteerd en daar tot wasdom gekomen zijn. 

Engeland
Het paviljoen van Engeland bevat grote kleurige schilderijen, die gaan over thuis zijn en ergens anders heen gaan, waar je je dan weer thuis kan voelen en als je ergens anders heen gaat of je dan je thuisgevoel mee kan nemen, maar hoe zich dat nou precies in die schilderijen weerspiegelt weet ik niet.

Japan
In het Japanse paviljoen mag je een baby koesteren, hebben we niet gedaan, been there, done that.

België
De Belgisch performance: zeer indrukwekkend: GenZ schreeuwt het uit, ik voel me schuldig. 

Polen
Als laatste een warme duik in het zwembad met Poolse onderwaterdansers.

Bij al het maatschappijkritische kunstgeweld over hoe we de aarde en de zeeën verpesten en de aanklachten over hoe we nog altijd in een blankgedomineerde wereld leven keek ik m’n ogen uit naar de zwarte mannen die op de Biennale terreinen het vuilnis van kunstminnend West-Europa wegwerkte.
Venetië hangt vol met aanklachten tegen rassenhaat, uitsluiting discriminatie en white overheersing. Wij westerlingen vergapen ons aan de verbeelding van de eigen tekortkoming.
En aan het eind van de dag een evaluatie.
Sabine Funneman

Vandaag maakt iedereen zijn eigen programma. Sommige gaan naar Murano, anderen bezoeken de andere landen paviljoens in de stad en Palazzo Grimani waar een mooie tentoonstelling van de modellen van uitgevoerd en niet uitgevoerde projecten van Anish Kapoor, een aanrader.
De laatste avond sloten we af met een drankje op het bekende trappetje.
Het was weer een geslaagde, intensieve en inspirerende excursie.