NAU excursie Biënnale Venetië 2019

Vanuit de boot vanaf het vliegveld zie je de karakteristieke gebouwen van Venetië steeds dichterbij komen. Dan loop je een paar bruggen over, langs het ‘ospedale’, over het plein. De route gaat nog door wat steegjes en daar staat Foresteria Valdese waar we de komende dagen zullen verblijven. Een eenvoudige hostel die de NAU-familie al jaren als uitvalsbasis gebruikt tijdens de Biënnale van Venetië.
Maandagochtend start daar de dag met een min of meer gezamenlijk ontbijt. Studenten uit verschillende jaren maken kennis of praten bij over elkaars werk.
De eerste dag begint met een overzichtstentoonstelling van Jannis Kounellis in het Prada.
Jannis KounellisIn één van de imposante grote gebouwen van Venetië, waar je binnenkomt en je overweldigd wordt door de ruimte, kijken we naar grote imposante werken. Zware metalen zoals lood en staal, enorme kasten, vuur, roet. Niet alleen het oog is overweldigd maar ook de rest van de zintuigen. De geur van koffie op kleine weegschaaltjes, zakken met bonen, een verzameling van glaasjes grappa en de gasbranders van een aantal installaties. De grappa vult de gehele bovenverdieping met zijn geur. Ondanks dat zijn er mensen die het niet ruiken en terug moeten naar de kamer om het te checken. In de hal wordt gesproken over het begrijpen van een specifiek werk en dat je het soms moet zien als poëzie. Mijn persoonlijke hoogtepunt is de installatie met kasten die aan het plafond hangen.
Luc Tuymans
Terwijl buiten de overvolle toeristenbootjes door de Venetiaanse grachten varen in de volle zon bekijken wij Luc Tuymans in het Palazzo Grassi. Prettig in de airconditioning hangen de veelal grijsachtige werken. De grimmigheid van zijn werken voert de boventoon met verwijzingen naar nazikampen en andere ellende. Sober van kleur en sober van compositie. Ik sta er nog niet zo voor open merk ik. De meningen zijn verdeeld: de vroege werken worden over het algemeen wel gewaardeerd, de latere vallen minder in de smaak. De manier van schilderen wordt soms gezien als een trucje. Het sobere kleurgebruik wordt ook niet altijd prettig gevonden. Over het zelfportret hoorde ik dan weer lovende woorden over de techniek. Van een afstand treffend en van dichtbij pixelachting als een ingezoomde digitale foto. De details die de kunstenaar schildert en uitvergroot, uit zijn context haalt, en zo een eigen podium geeft, zijn wel bijzonder om te zien. Zelf vond ik de drie werken van de grachten die Ridderkerk blijkt te hebben, erg bijzonder.We gaan weer lopen. We lopen alles in Venetië. Nu naar Punta Della Dogana.
Ann Veronica Janssens .jpgEen variëteit aan kunstenaars is er te zien. Roni Horn, Louise Bourgeois, Tatiana Trouvé en nog veel meer. Kunst wordt soms over het hoofd gezien. Gelukkig let de suppoost op en voorkomt dat een NAU-er bijna door het glitterwerk van Ann Veronica Janssens loopt. Niet alleen míjn hoofd zit overvol… Voor de liefhebbers gaan we vervolgens nog kijken naar ‘The spark in you’. Dat is bonus naast het geplande programma en het blijkt een leuk extraatje aan kunst uit Irak te zijn. Hoogtepunt hier letterlijk, Frans ‘el presidente’ vanaf het balkon. Op verzoek zwaait hij het gepeupel op de grond toe. Kunst-technisch gezien zijn er interessantere dingen te zien. Maar vermakelijk is het wel.’s Avonds wordt een evaluatie geleid door een aantal studenten. Er worden verschillende onderdelen van het werk van Tuymans genoemd en het infoboekje is nodig voor de context. Verhaal is overheersend van het schilderij… Eigen handschrift.. gebruik van kleurtechniek wordt duidelijk herkend… Een ander vindt het net niet af. Vervolgens begint het een klein beetje te lijken op een vóór of tegen kamp over het werk van deze schilder. En zo blijkt iedereen toch maar weer verschillend over kunst te denken. Over Jannis Kounellis is de vraag of de branders die we gezien hebben een toegevoegde waarde hebben. Guda stelt dat het jammer is dat ze niet continu branden want dat dat de bedoeling is van de kunstenaar. Toegevoegde waarde wordt erkend: de geur en de warmte in combinatie met de ruimte doet wel wat met je. Wat ons vervolgens brengt bij de discussie ‘wat de ruimte doet met je kunstwerk’. Is het onderdeel? Word je als curator daardoor ook medemaker van het werk. Ook daar zijn de meningen over verdeeld.

Op dinsdag een onderdeel waar ik zelf het meest naar heb uitgekeken: de tentoonstelling in Arsenale. De ervaring van twee jaar geleden leert dat je de eerste 10 tot 20 minuten volkomen overweldig bent door de hoeveelheid en de diversiteit van de werken die je te zien krijgt. Ik besluit de eerste 30 tot 50 meter gewoon rustig langs te lopen. Niet te veel kijken, niet te veel opnemen gewoon alleen even ademen. Ik loop later die dag nog wel terug om goed te kijken. Halverwege begin ik echt, ik lees nog niks. Ik zie foto’s, schilderijen, ruimtelijk werk, video’s. Alles door elkaar en dat is veel. Heel veel. Ik zie her en der NAU-ers lopen. Soms met ze tweeën, soms met een klein groepje en soms alleen. Zelf kies ik ervoor om alleen te lopen. Je komt elkaar toch wel weer tegen en ik hou ervan rustig zelf te kijken en dan af en toe even met iemand van gedachten te wisselen. De titel van de Biënnale dit jaar is “May you live in interesting times”. Curator Ralph Rugoff heeft ervoor gekozen om de verhouding tussen vrouwelijke en mannelijke kunstenaars 50/50 te laten zijn. De studenten die de evaluatie van komende avond voorbereiden vragen zich af of je dat terug kan zien in de tentoonstelling. Ik sta met iemand te kijken naar een werk van Liu Wei. Ik denk een vrouw, mijn medestudent denkt een man. Lui blijkt een man. We trekken een voorzichtige conclusie dat je aan het werk niet snel een oordeel kunt hangen.

Mari KatayamaLiu WeiShilpa Gupta

Op weg terug naar het hostel heb ik nog niet helemaal op orde wat ik heb gezien. Mijn klasgenoten met wie ik terug loop ervaren hetzelfde. Nu nog even niet over praten. Vanavond een kleine evaluatie dat zal wel helpen om alles een beetje op een rijtje te krijgen en dan denk ik ook dat ik me realiseer wat ik nou precies heb gezien. We hebben het over het tijdsbeeld dat wordt opgeroepen. Is het pessimistisch? Een doemscenario? Gelukkig blijkt er hoop: Er is kunst van niet westerse afkomst, vrouwen, diverse seksuele geaardheid, aandacht voor onze mooie planeet. Er is beweging en waar beweging is, is hoop. De installatie van Shilpa Cupta wordt veel genoemd. Ook ik was daarvan onder de indruk. Als kijker loop je tussen teksten van gevangen gezette kunstenaars, uit microfoons klinken hun woorden. De vraag of je de vrouwen van de mannen kan onderscheiden wordt niet door iedereen belangrijk gevonden. Het werk dient op zichzelf beoordeeld te worden, is de mening daarbij. Dat geldt ook voor de culturele achtergrond. Soms heeft kunst een boodschap, een politieke lading. Soms is het, wat het is. Het beeld zou dat uit moeten dragen, bordjes met uitleg zouden overbodig moeten zien. Wederom een interessante discussie.
Mijn persoonlijke favorieten van deze dag : Shilpa Gupta “For, in your tongue, I cannot fit” (installatie), Liu Wei “Microworld” (sulptuur) en Christian Marclay “48 War movies” (Video).

Voor wie nog puf heeft is er ’s avonds een borrel ‘bij de brug’. Altijd heel erg relaxed en gezellig.
Ik laat het aan mij voorbij gaan. Ik slaap als een roos met dank aan de verkoeling van de ventilator in het nog steeds warme Venetië.

wachten LitouwenlitouwenDag drie brengt ons (blijkt uiteindelijk) een uur en 40 minuten wachttijd voor het prijswinnende paviljoen van Litouwen. Een deel van de groep vindt dat er met wachten te veel kostbare tijd verloren gaat en gaat liever vast naar de Giardini, die later die dag op de agenda staat. Ongeveer 15 personen wagen het en worden beloond met een prachtige opera op het strand. Ik ben één van de gelukkigen. De setting, de muziek, de mensen die live liggen te zingen, de teksten. Alles klopt, ik vind het prachtig. Als je het niet hebt gezien: YouTube heeft een aantal fragmenten online. Je mist de setting, maar dan heb je een indruk.
Al met al vinden de meesten dat er nu echt te weinig tijd is voor de Giardini. Dat gaan we morgen wel doen. Vandaag worden het landenpaviljoens in de stad. Monte Negro valt tegen. Portugal, Bulgarije , Irak en Iran blijken zeer de moeite waard.
Een bezoek aan IJsland kan ik zelf niet meer opbrengen. Het is 30 graden en we hebben in drie dagen tijd al zo’n 35 kilometer gelopen. Venetië begint zijn tol te eisen. Ik hoor de andere dag dat het wel erg de moeite waard is geweest. Helaas, dat heb ik dus gemist.
Op woensdag is ook de traditionele picknick. Een moment om gezellig te eten en ervaringen te delen. Muggen zijn bonus. De sfeer is er niet minder om.picknick

Donderdag is de laatste dag van de reis. Er staat een vrije dag gepland, voor mij wordt het de Giardini die ik gisteren heb overgeslagen.
Op aanraden van de mensen die gisteren al geweest zijn, bezoek ik met een groepje eerst het paviljoen van Groot Brittannië met werk van Cathy Wilkes. Daar mogen maar 12 mensen tegelijk naar binnen. Dat leidt al snel tot een wachtrij. We zijn nu zo ongeveer de eersten en hebben ruim de tijd om rond te kijken. De suppoost vertelt ons dat er bewust is gekozen voor geen bordje bij de werken. De toeschouwer moet zelf aan het werk. Interessant, dit sluit wel aan bij onze discussies tijdens de evaluatie. Verder is op het terrein ‘Proposition B’, de tegenhanger van ‘Proposition A’ die te zien was in de Arsenale. Dezelfde kunstenaars, ander werk. Ik begin hier. Sommige werken maken nog meer indruk zoals dat van Mari Katayama. Andere komen over als meer van hetzelfde zoals Carol Bove. De setting blijkt ook hier weer heel belangrijk.
Na de zelf meegebrachte lunch bezoek ik de landenpaviljoens. Allemaal, behalve die van Venetië. Die heeft ook een rij. In de zon. Daar is het nu echt te heet voor.
Ik bezoek ze allemaal, maar zie ze niet allemaal. Sommige ‘landen’ gewoon niet meer in mijn inmiddels volgelopen hoofd. Andere hebben een film of videokunst. Ik hou daar minder van en kies er bewust voor om maar vluchtig een blik te werpen. Je kan nu eenmaal niet ALLES zien, hoe graag je het ook wilt.
Remy JungermansShirley Tse Waar ik de tijd voor neem, op aanraden van één van de docenten, is het paviljoen van Israël. Een veldhospitaal voor mensen wiens verhaal verteld moet worden. Je trekt een nummertje, wacht in de wachtruimte tot je wordt opgeroepen. Je kiest een onderwerp. Deze zijn niet mals: Palestina, kinderontvoering, transgender-zijn en familiemisbruik. Je eerste stop: een geluiddichte ruimte waar je een schreeuwoefening kan doen. Daarna volgt een filmpje over je gekozen onderwerp. Je kan kiezen voor een second opinion. Voer tot nadenken. Aan alles is gedacht. Het ziet er verzorgd uit, als een ‘echt hospitaal’ en het heeft een boodschap. Een bijzondere ervaring.
De Nederlandse bijdrage bestaat uit werken van Remy Jungerman en Iris Kensmil. De schilderijen en sculpturen spreken mij aan. Aan het eind van de middag besluit ik toch nog naar het paviljoen van Hong Kong te gaan, tegenover de ingang van Arsenale. Die heb ik over het hoofd gezien en daar staat werk dat aansluit bij mijn werk. Toch nog maar weer een stuk lopen door de hitte. Het kan nu nog, morgen ga ik weer naar huis. Ik kom nog langs Ivoorkust en geniet (o.a.) van de schilderijen van Tong Yanrunan. Het werk van Shirley Tse (Hong Kong) is de moeite van de wandeling waard. Blij dat ik dat nog gezien heb.

Op de valreep een paar souvenirs gekocht voor het thuisfront. Met zoveel kunst vergeet je bijna dat Venetië een toeristenstad is (geworden helaas zou ik bijna zeggen). Verhip! Ik heb nog een half uur over om vlak bij het hostel een tentoonstelling te bezoeken. Een waar cadeautje voor mij want er is een werk van Túlio Pinto. Voor hem is balans ook een belangrijk onderdeel van zijn werk, net als voor mij. Venetië bied je altijd wat meer dan je verwacht. Wat word ik blij van deze onverwachte toegift! Extra blij kan ik wel zeggen, want wat heb ik de afgelopen dagen ongelooflijk veel moois gezien en verschrikkelijk genoten. Ik blijk in vier dagen ruim 50 kilometer te hebben gelopen langs ontelbare hoeveelheden kunst. Ik weet dat ik de helft pas thuis echt waardeer, als ik alles verwerkt heb en op mijn gemak de foto’s nog eens bekijk.
Docenten bedankt voor de organisatie, een geweldige ervaring en jullie toelichting en analyse van werken. Medestudenten bedankt voor jullie gezelschap, jullie verhalen en jullie vriendschap.
Voor iedereen die niet is geweest: ga mee over twee jaar als je de kans hebt. Het is onvergetelijk!
Je kan dit jaar al het moois nog zien tot 24 november trouwens, mocht je op eigen gelegenheid willen gaan. Meer info (en napret..) op https://www.labiennale.org/it/arte/2019.

Maya Mastwijk 5e jaars-student NAU